Spookrijders op de digitale snelweg

Commentaar in De Groene Amsterdammer van 24 juli 1996

Het was een beetje spelen met vuur. In april zette het piepkleine Haarlemse bedrijfje Vuurwerk een zoeksysteem voor de complete telefoongids van Nederland op het Internet. Daar was PTT Telecom niet blij mee; die verdient immers onder andere geld met de telefoongidsen - van papier maar ook de Telegids via Videotex en TV, via 06008 en de CD-Foongids. En die CD-Foongids was vast gekraakt om de database van Webtel te maken. Nietes, zei Webtel, 'databestanden als telefoongidsen genieten geen auteursrechtelijke bescherming en we gebruiken verder eigen ontwikkelde software om de zaak te ontsluiten. Wij doen wat iedereen mag doen: concurreren met PTT Telecom.'
De rechter oordeelde anders: Webtel moest in juli acuut van het Net af en bovendien vijftienduizend gulden schadevergoeding op tafel leggen.
Jammer, dat was het einde van een nuttig Internet-initiatief. Je kon zelfs je e-mailadres laten toevoegen. Maar het was te verwachten dat er auteursrecht op de PTT-verzameling van telefoonnummers zou rusten. Immers, auteursrechten gelden voor alle soorten media. Het Internet staat niet boven de wet. Maar wel boven geografische grenzen. Zo rust er in Amerika bijvoorbeeld geen copyright op telefoonboeken. Wat zou er gebeuren als Webtel de gids op een server in Amerika zet? Dat is in elk geval een handhavingsprobleem.
Strikte handhaving van de wet kan sowieso nogal onzinnig uitvallen, zoals bij de Buma/Stemra-regeling voor muziekfragmenten op het Internet. Op hun Web-site (http://www.buma.nl) stelt de Buma pontificaal: 'Wij doen in auteursrecht. Wij behartigen in Nederland en daarbuiten de belangen van schrijvers, fotografen, componisten, tekstdichters, muziekuitgevers en andere auteursrechthebbenden.' Da's nuttig voor het geval iemand aan de haal gaat met jouw liedje, daar geld mee verdient en jij er niks van terugziet. Maar de 'tijdelijke regeling' die Buma/Stemra heeft bedacht voor het Internet, gaat met name om gratis aangeboden muziek door fans, hoe kort het fragment ook is. Kleine gebruikers (met maximaal vijf minuten totaal aan muziek op hun homepage) moeten aan de Buma een tientje per maand betalen, grote gebruikers f100,- per maand.
't Is duidelijk een proefbalonnetje, zo maakt de Buma duidelijk op de site: 'We willen inspelen op het experimentele karakter van muziekverspreiding op het Internet. Maar een experiment loopt op een gegeven moment af, en wordt een serieuze business. Dat kan over een paar jaar zijn, maar ook al over een paar maanden. Wie het weet mag het zeggen!'
Er gingen prompt stemmen op om het citaatrecht ook voor muziek te laten gelden en er zijn acties van 'Buma-uitdagers' op het Net. De Buma heeft misschien de wet aan haar zijde, maar heeft wel een innings- en een handhavingsprobleem. Bovendien lijkt de Buma de reikwijdte van de wet te hebben opgerekt.
Dat is zeker aan de orde bij de kwestie rond het zogeheten Anarchist Cookbook. Dat werk bevat aanwijzingen voor het maken van bommen, creditcardfraude en sabotage van de wc's bij McDonald's, en stond onder andere op de server van de computerclub van de Technische Universiteit Eindhoven. De kamerleden Witteveen, Van der Burg (PvdA) en Van der Vlies (SGP) vroegen wel vier ministers - Sorgdrager, Ritzen, Jorritsma en Zalm - om maatregelen te nemen tegen dit soort verboden materiaal. Vreemd, want het oorspronkelijke boek is gewoon verkrijgbaar in de boekhandel naast andere, veel degelijker boeken.
Tineke Witteveen wordt geciteerd in een van de nieuwsgroepen op het Internet. Ze is verbaasd: 'Ik dacht dat het boek in Nederland verboden was.' Nee, de kamerleden zien niks in een verbod voor boekwinkels en bibliotheken. En nee, in aparte Internet-wetgeving voor Internet zien ze ook niets, de gewone wet geldt ook voor Internet.
Wie het weet, mag het zeggen.