Uit: De Journalist nr. 19 1999
© Marianne van den Boomen
Grijs gebied
Estafette-column voor De Journalist nr. 19, 1999
Op 1 oktober ging op duizenden Web-sites het beeld geheel op grijs. De Grijze Dag vond plaats in het kader van de jaarlijks terugkerende actie voor auteursrechten op het Internet. Of juist tegen auteursrechten? Dat valt niet meer uit te maken. De actie ging uit van www.greyday.org - of was het toch www.grayday.org? Eén letter verschil in de hyperlink maakt een wereld van verschil: copyright of copyleft. De ene club is vóór de strikte handhaving van auteursrechten. De site laat zien hoe het Web eruit zou zien als alle creatieven wier auteursrechten online worden geschonden, hun werk zouden terugtrekken. Geen animaties, geen kunst, geen poëzie, geen spelletjes, geen verhalen en artikelen meer. Grijs en leeg, dus.
De andere club voert juist actie tegen de ‘copyright hysterie’. Hun site laat zien hoe het Internet eruit zou hebben gezien als auteurs en programmeurs hun werk niet gratis publiek hadden gemaakt. Geen Web, geen Web-browsers, geen e-mail, geen domeinnamen, geen netwerkprotocollen, geen booming economie. Grijs en leeg, dus.
Tegen welke grijsheid de duizenden Grijze Actiepagina’s op 1 oktober zich nu keerden, zal wel eeuwig duister blijven.
Intussen blijft het tobben met online auteursrechten. De NVJ voert een moedige strijd tegen de haaien van de Nederlandse Persdatabank, die over de ruggen van freelancers miljoenen denken te kunnen verdienen met elektronische knipselkranten. Maar of de freelancers uit het telkens vastlopende overleg nu één, twee of vijf procent van hun oorspronkelijke honorarium weten te slepen, het blijft een miezerige fooi. Op bijeenkomsten over ‘journalisten en nieuwe media’ blijkt bovendien telkens dat er een veel nijpender kwestie is rond die online-databanken: ze zijn gewoon onbetaalbaar voor freelancers.
Wat is er nu simpeler dan 1 en 1 optellen? Eis gewoon gratis toegang voor freelancers, en emmer niet meer over procenten. Voor de NPD is het een kwestie van eenmalig wachtwoorden activeren, zonder hopeloze administratief-bureaucratische toestanden, voor de freelancer zijn de online-archieven dan net zo bereikbaar als voor redacteuren in loondienst. Open de databanken! Zo werkt het hele Internet immers al jaren: je geeft een beetje, en je kunt nemen naar believen van het collectieve bezit.
Maar de NVJ heeft weinig kaas gegeten van Internet-logica. Onze vakbond claimt zelfs auteursrecht op hyperlinks! Voor het aanbrengen van een klikbare verwijzing op je Web-site (en wellicht ook in je e-mail) moet je dus toestemming vragen bij de bron. En dokken: vijf procent, maar minimaal honderd gulden volgens de NVJ-richtlijnen.
Toe nou jongens, zo kunnen we het hele Internet wel opdoeken. Dat bestaat immers geheel bij de gratie van onderling verwijzende hyperlinks. Hyperlinks naar vriend en vijand, naar professionele auteurs en naar amateurs, naar bronnen en uitwerkingen, naar concurrenten en eigen werk. Ook zoekmachines zijn in de NVJ-redenering voortdurend in overtreding, want de output daarvan bestaat geheel uit hyperlinks waarvoor geen toestemming is gevraagd. Laat staan betaald.
Nee, zo wordt het nooit wat met journalisten en Internet.
Marianne van den Boomen is freelancer en Web-redacteur bij De Groene Amsterdammer. Voor De Journalist nr. 20 nodigt zij Sarah Verroen uit, programmamaker radio bij de VPRO.
© Marianne van den Boomen