Uitgesproken tijdens de presentatie van Lover 97/3 over Digi-feminisme, 14 september 1997 De Waag Amsterdam
© Marianne van den Boomen


Over de herwaardering van het damesverband


Uitgesproken tijdens de presentatie van Lover 97/3 over Digi-feminisme, oktober 1997


'Cyberspace, Weiberspace?' vraagt het tijdschrift Lover zich af, daarmee een serieuze kwestie aan de orde stellend.
Het is waar, het Internet is een internationaal gebeuren, linguïstisch en anderszins. Maar zou er voor de kwestie of de digitale ruimte ook een vrouwenruimte kan zijn, geen enkele Nederlandse term bestaan?
Ik wil wel een poging wagen. En in dat kader wil ik hier pleiten voor de herwaardering van het damesverband.

Ik kwam dit concept op het spoor tijdens mijn speurtocht naar digitale vrouwentijdschriften, waarvan ik in deze Lover verslag doe. Ik zocht feministen en ik vond... damesverband. Het lijkt mij dan ook een concept dat nadere theoretische uitwerking verdient, niet zozeer wat betreft het tussenbeense, maar vooral in metaforische en virtuele zin.

Ik weet het, onze houding tegenover het damesverband is op zijn zachtst gezegd ambivalent. Het heeft immers de afgelopen jaren een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt en wij kunnen nauwelijks ontkomen aan de mediaterreur waar dat mee gepaard gaat. Waar wij vroeger slechts te maken hadden met maxi, mini of medium, vliegt het ons tegenwoordig direct om de oren zo gauw wij onze tv aanzetten: zijvleugeltjes, vormen je lichaam volgen, driedubbele absorbtie, super dry wave, nog dunner en onzichtbaarder.
De terminologie doet denken aan aliens of cyborgs die zich stiekem nestelen in je lichaam - en dan niet die gezellige, deconstruerende van Donna Haraway, maar echt hele enge. Ook de merknamen klinken bijzonder onheilspellend: Always! Je moet er niet aan denken.
Het damesverband als fallus-prothese of als duizend-dingendoekje. Met een fleurig pakje damesverband dat je nonchalant op de grond laat vallen, schijn je zelfs te kunnen flirten met leuke gozers.
Wij weten dat het allemaal nep is - met een ouderwets woord: ideologie. Nee, het damesverband op de tv, daar hebben wij geen boodschap aan.
Maar tegelijkertijd heeft er ook een andere mediarevolutie plaatsgevonden. Terwijl op tv het beeld nog circuleert dat je een vrouw nog geen blauwe balpen in handen moet geven - dan gaat ze immers prompt kringeltjes tekenen op haar inlegkruisje - hebben vrouwen zich doodleuk de computer en het Internet eigen gemaakt. En daar hebben zij het nieuwe damesverband uitgevonden, een werkelijk heel praktisch duizend-dingendoekje.

Ten eerste als sponsor van vrouwenwebsites. Womenspace bijvoorbeeld, de vrouwensite van Cybergrrl Aliza Sherman die geheel is gewijd aan lijf en gezondheid, drijft op tampons en damesverband.
En niet onterecht. Want wat er ook in materiële en ideologische zin is verdwenen aan gemeenschappelijkheid van vrouwen, één ding is universeel overeind gebleven: de behoefte aan doekjes voor het bloeden. Waar de echte fanatiekelingen die vroeger zelf breiden in zelfhulpgroepen, heeft nu de industrie en de markt de macht overgenomen. Er is een wereldmarkt voor doekjes voor het bloeden, en het zijn de multinationals die aan de touwtjes trekken.
Nu alles onderhevig is geworden aan de wetten van de markt, moeten wij daar in vredesnaam maar ons voordeel mee doen. En diverse damesverband-multinationals een flinke poot uitrukken voor hun aanwezigheid op onze websites. En misschien is daarmee nog wel makkelijker om te gaan dan met de steile subsidiegevers van weleer, want voor die bureaucraten moest je je immers ook nog in allerlei jaarverslagen verantwoorden. Terwijl je voor je websponsors alleen maar je bezoekersstatistieken hoeft te vervalsen...

Ten tweede blijkt het damesverband een heel fraai postmodern symbool voor gedeconstrueerde vrouwelijkheid. De dames van het digitale tijdschrift Brillo bijvoorbeeld maken duidelijk op deze manier gebruik van het mediamieke absorbtievermogen van het damesverband. Het damesverband verenigt daardoor vele aspecten van onze geschiedenis in zich, een geschiedenis van continuïteit en breuken, van dialectiek en tegenspraken. Het damesverband als grabbelton, waarin zowel New-Age-pendelaars als gestaalde materialisten iets van hun gading kunnen vinden.
Zo bevat het damesverband universele en ononderbroken lijnen met het verleden, afstammingslijnen naar oermoeders in oertijden, die wat moesten aanmodderen met dierenhuiden en gedroogde planten. Tegelijkertijd laat de industrialisatie van het damesverband zien hoe het universeel vrouwelijke zich liet fabriceren, fragmenteren en op maat maken; hoe het in elk tijdvak een andere vorm, andere grondstoffen en een andere verpakking kreeg.
In filosofische zin draagt elk damesverband de verwijzing in zich naar enerzijds het onuitwisbaar materiële, het lichamelijke, het ordinaire bloed; en anderzijds de spirituele en mythologische connotaties van het cyclische en het vloeiende.
En in sociologische zin tenslotte is er de duidelijk waarneembare beweging van een sociologie van de bedekte schaamte naar een sociologie van zelfverzekerde zichtbaarheid van het damesverband. Deze tendens is zelfs tot in de tv-reclames doorgedrongen. Er zijn zelfs signalen dat damesverband een wapen kan vormen. De onverschrokken redactie van Brillo raadt aan een gebruikte tampon op het dashboard te leggen, ter preventie van auto-inbraak.
Voorwaar, een postmoderne, vrouwelijke oplossing van een hedendaags probleem.


Maar de sterkste kracht van het damesverband is ongetwijfeld de metaforische werking en de sociaal bindende kracht van het concept.
Om deze werking te doorgronden moeten wij eerst de term letterlijk nemen en deze vervolgens deconstrueren.
Damesverband: verband voor of van dames.

Verband: 1. windsels voor gekwetste lichaamsdelen; 2. context, samenhang, verbintenis, bindende structuur.
Dames: 1. tamelijk keurige volwassenen van de vrouwelijke sekse; 2. sportvrouwen, solo dan wel in ploegverband: 3. ironische benaming voor alle vrouwen en meisjes; 4. term die feministen hanteren die het woord 'vrouwen' niet meer uit hun strot krijgen, 5. term die vrouwen hanteren die het woord feminist niet uit hun strot kunnen krijgen.

Tel die vijf categorieën op en je hebt een bereik dat groter is dan de vrouwenbeweging van weleer. En ja, deze dames-mevrouwen-vrouwen-meiden organiseren zich. Niet in expliciet politieke bewegingen, niet in vrouwenhuizen, politieke partijen, vakbonden of actiegroepen - zij vormen gewoon een damesverband. Tijdelijk of permanent, vol passie en commitment of lekker vrijblijvend, meisjesachtig, bitchy of butchy - het kan allemaal in het postmoderne damesverband.
Het is precies dit type damesverband dat bloeit op het Internet. Virtuele samenscholingen van dames, vrouwen en meiden, die digitale tijdschriften, websites en mailinglists uit het Net stampen. Lover heeft ze verzameld in de Web-gids.
Het digitale damesverband is daarmee de hedendaagse versie van zowel de damessalon, de vrouwenpraatgroep als het feministisch collectief. Maar laat het woord niet vallen, want het damesverband wil van geen feminisme weten. Het feminisme is namelijk geheel geabsorbeerd, zo wil de boodschap.
Zou het? Welnee. Wij weten het allemaal: totale absorbtie bestaat niet. Niet in tussenbeens damesverband, niet in digitaal damesverband. Lekken doe je toch. En feminisme sijpelt overal doorheen. Ook door cyberspace, weiberspace.


© Marianne van den Boomen